Voertuigen schilderen

In dit artikel zal ik uitleggen hoe ik wargamesmodellen van voertuigen schilder. Hoewel ik er een 1:72 model van een Duitse tank uit de Tweede Wereldoorlog voor gebruik, werkt het net zo goed voor andere modellen: tanks van andere landen, andere tijdperken, vrachtauto’s, science-fictionmodellen, enzovoort.

Belangrijk om van te voren te vermelden is dat geen enkele methode zaligmakend is: iedereen heeft z’n eigen manieren om modellen te bouwen en te schilderen, en geen enkele daarvan is per definitie beter of slechter dan een andere. Het beste advies is om artikelen als dit als suggesties te gebruiken, niet als de Enige Juiste Manier — ontwikkel je eigen schilderwijze in plaats van precies te kopiëren wat een ander doet. De methoden van een ander kun je daarbij goed gebruiken als uitgangspunt, maar wees niet bang om ervan af te wijken als je denkt dat je daarmee een beter model kunt krijgen.

Model

Model met doosHet model dat ik voor deze demonstratie gebruik is van een Duitse Panzerkampfwagen III Ausführung J uit 1942 — of, om heel wat typewerk te sparen, een Pz.Kpfw. III Ausf. J. Het model is van Italeri en bedoeld voor gebruik bij wargames: het bestaat uit welgeteld dertien onderdelen, kan zonder lijm in elkaar gezet worden (als je dat wilt) en er zitten er twee in een doos voor iets van €11. Ondanks dit alles is het model best goed gedetailleerd en geeft het de keuze tussen twee kanonlopen, kort zoals gebruikt op de eerste serie Ausf. J’s, en lang zoals op de latere. Deze tank is zowel in Rusland als in Noord-Afrika ingezet.

Dit alles is natuurlijk niet van wezenlijk belang voor het schilderen, maar je kunt maar wat achtergrondinformatie hebben. Eenmaal gebouwd (ik heb de onderdelen wel degelijk gelijmd, trouwens) zit het model er zo uit:

Gebouwd, ongeschilderd

Het enige dat ik eraan verbeterd heb, is dat ik de loop uitgeboord heb, hoewel dat niet zo netjes ging als de bedoeling was — maar de loop is dan ook minder dan een millimeter dik terwijl ik een boortje van 0,7 mm gebruikte (in het echt is het een kanon van 5 cm, en 5 cm in 1:72 is 0,7 mm). Verder zit de koepel niet vastgelijmd (anders kan hij natuurlijk niet draaien …) en is de bovenkant van de romp nog niet vastgelijmd aan de onderkant, omdat dat het schilderen veel makkelijker maakt.

Het model zal geschilderd worden als in Noord-Afrika, in midden 1942. Dit neemt niet weg dat de technieken net zo goed bruikbaar zijn voor tanks en andere voertuigen waar dan ook en wanneer dan ook — het enige dat je hoeft te doen is andere kleuren kiezen.

Gebruikte verf

Om te beginnen met het schilderen een overzicht van de kleuren verf die ik voor dit model gebruikt heb. In totaal waren dat zes potjes:

Gebruikte verf

Van links naar rechts:

  • Lifecolor: nummer UA 203, RAL 8000 Grünbraun/Gelbbraun
  • Gunze-Sangyo: nummer H78, Olive drab
  • Citadel/Games Workshop: Tau Sept Ochre
  • Citadel/Games Workshop: Boltgun Metal
  • Rackham: Parchment Yellow
  • Tamiya: nummer XF-1, Flat Black

Zoals je ziet gebruik ik niet maar één merk verf, maar koop ik gewoon kleuren die ik nodig heb bijna ongeacht het merk. Sommige vind ik lekkerder schilderen dan andere, maar ik vind het een goed idee om in elk geval één potje te kopen van een merk dat ik niet ken als ik het ergens tegenkom, al is het alleen maar om te kijken hoe het zich verhoudt tot de andere merken.

Dit is allemaal acrylverf, die met water te verdunnen is. Acrylverven van verschillende fabrikanten zijn bijna altijd ook met elkaar te mengen — soms gebeurt er iets onverwachts (meestal dat de verf klonters vormt zodra je het mengt) maar dat zie je snel genoeg als je het probeert, en dan weet je in het vervolg dat die combinatie niet gaat werken. Meer dan een paar druppels verf kost het je niet.

Belangrijk is om op te merken dat er eigenlijk niet zoiets is als de „juiste kleur” voor tanks. In het echt verschillen ze vaak behoorlijk van kleur vanwege veroudering van de verf, slijtage, overschilderen van die slijtage met nieuwe verf, hoe goed de schilder de verf geroerd heeft, vuil op het voertuig, en nog veel meer. Kies een kleur die je wel geschikt lijkt voor het model en voor historische voertuigen zit je waarschijnlijk wel goed zolang hij maar enigszins in de buurt van het origineel komt — voor science-fictionmodellen is het natuurlijk nog makkelijker, want daar kún je niet eens de verkeerde kleur hebben.

Basiskleur

GeverfdAls eerste zet ik een basiskleur op het model, in dit geval de RAL 8000 Grünbraun/Gelbbraun van Lifecolor. De reden om deze te gebruiken is omdat deze tanks in het echt ook in die kleur geschilderd werden voor gebruik in Afrika, en Lifecolor bekend staat om z’n streven naar de echte kleuren zo nauwkeurig mogelijk in een potje te stoppen voor modelbouwers. Nadeel was wel dat deze verf niet zo best dekt met een penseel: ik had drie lagen nodig om een goede dekking te krijgen. Het schilderen gaat het snelst met een redelijk groot penseel, bijvoorbeeld een rond penseel van een paar millimeter diameter. Het kan natuurlijk wel met een kleiner, maar dan ben je veel langer bezig dan nodig is. Het belangrijkste is om dunne lagen verf aan te brengen: beter twee of drie keer een laagje erop dan in één keer zo’n dikke laag dat je details ondersmeert. Let dan ook op dat zich geen verf ophoopt rond details, in naden, en op meer van dat soort plekken; doet het dat wel, dan haal je het zo weg met je penseel zolang de verf nog niet uitgehard is.

Geverfd, in delenZoals rechts te zien is, is het model nog in drie delen. Ik heb alle stukken geschilderd die bruin moeten worden en zichtbaar zullen zijn — de binnenkant van de romp zou onzinnig zijn om te schilderen, want niemand gaat die zien wanneer de rompdelen eenmaal aan elkaar gelijmd zijn. De rupsbanden heb ik ook blank gelaten, want die krijgen later een andere kleur — dat er toevallig wat verf op terechtkomt is daarom ook geen probleem.

Wash

Zet je alleen een basiskleur op een model, dan ziet het er flets en speelgoedachtig uit: wat nodig is, is iets om diepte en kleurvariatie te geven. Dit is makkelijk te doen door te beginnen met een wash. Die verkopen ze tegenwoordig in potjes, maar je kunt ze net zo goed zelf maken, dan houd je geld over voor nuttige aankopen zoals meer kleuren verf en goed gereedschap. Je maakt ze heel eenvoudig door een beetje verf op een palet (deksel van een potje, geglazuurde tegel, stukje aluminiumfolie, o.i.d.) te doen en er dan met je penseel een paar keer zoveel water bij te mengen. Een precieze verhouding kan ik je niet vertellen: ik meng gewoon verf en water door elkaar tot het er goed uitziet en smeer het dan op het model. Is de wash te dik — dat wil zeggen: dekt hij te goed — dan pak je gewoon wat meer water met je penseel en smeert dat op het model erdoor terwijl de wash nog nat is. Het kan ook zijn dat je de wash te dun gemaakt hebt, en dan doe je eenvoudig wat meer verf erbij op je palet. De dikte van een wash is vooral een kwestie van ervaring en wat voor effect je voor ogen hebt: soms wil je hem dikker dan anders, afhankelijk van hoe sterk de kleur op het model moet zijn.

Wash aangebrachtHoe dan ook, ik smeer de wash over de hele basiskleur heen, zorgend dat hij in en rond details en hoeken komt te zitten. Nadat de wash droog is, geeft dat het effect dat op de foto hiernaast te zien is: er zit ineens schaduw in de diepere delen en de grotere vlakken zijn niet meer zo egaal van kleur als eerder.

Als kleur voor de wash pak je verf die een donkerdere tint is van de basiskleur. Dit is niet altijd zo eenvoudig als het lijkt, en soms kun je het beste wat experimenteren met kleuren die je wel wat lijken om te zien welke het beste is. Meng een klein beetje verf met water en breng het aan op een plek die buiten zicht zal blijven, zoals bijvoorbeeld de onderkant van het model. Als je het laat drogen kun je zien of het wat is of niet. Hier een paar tips voor het kiezen van een geschikte kleur voor een wash:

Basiskleur Kleur wash
Donkergeel1 Olive drab
Khaki Donkerbruin
Olive drab2 Zwart
Roodbruin Donkerbruin
Zandkleur Middelbruin
Licht[kleur]3 Middel[kleur]
Middel[kleur] Donker[kleur]
Donker[kleur] Zwart
1 Kleur van Duitse tanks van 1943–’45.
2 Kleur van Amerikaanse tanks in de Tweede Wereldoorlog en daarna.
3 Bijvoorbeeld lichtgroen, lichtbruin, enz. en op dezelfde manier voor middel[kleur] en donker[kleur].

In dit geval heb ik olive drab van Gunze-Sangyo gebruikt, wat niet een voor de hand liggende kleur is, maar wel goed bleek te werken. Het probleem is een beetje dat de basiskleur van de tank een vreemde, geelgroene bruintint is — het feit dat de kleur zowel „Grünbraun” als „Gelbbraun” als namen heeft, zegt al genoeg. Olive drab, dan, is de kleur waarmee Amerikaanse tanks geschilderd werden van vóór de Tweede Wereldoorlog tot in de jaren ’70, en is een vreemde, donkere groenbruine kleur: vandaar m’n idee om die nu net te pakken als wash voor deze basiskleur van bruin met een groene tint. Ik heb hem onderop de tank geprobeerd, naast een wash van bruine verf, en die met olive drab zag er beter uit. Dus: het hele model in die kleur!

Drybrush

Als de wash eenmaal droog is — en dat is belangrijk, want is hij nog niet goed droog dan veeg je hem uit — licht ik het model op door het te drybrushen. Voor wie deze techniek niet kent: je doet verf aan je penseel, veegt het daarna af aan de rand van het potje/je palet/enz. en dan aan een doek zodat er maar een beetje verf meer aanzit. Daarna veeg je het over het model, waardoor er alleen verf op de hogere delen achterblijft. Doe je dit dus met een lichtere tint van de basiskleur, dan krijg je hoge lichten op alle uitstekende delen en randen. (Wel als extra opmerking: niet alle merken verf zijn even geschikt om mee te drybrushen. Met verf van Games Workshop, Humbrol, Rackham, Revell en Vallejo heb ik goede ervaringen, terwijl het met de meeste kleuren van Tamiya en Testors/Model Master bijna niet te doen is, om maar wat te noemen.)

Romp gedrybrusht, koepel nog nietAls kleur heb ik hier Tau Sept Ochre van Games Workshop gebruikt, eigenlijk om min of meer dezelfde reden als de olive drab eerder: na rondneuzen door m’n lades met verfpotjes kwam ik tot de conclusie dat een geelbruine kleur waarschijnlijk het beste was, omdat de basiskleur dat vreemde groen-geel-bruin is en op die manier zowel het geel als het groen meegenomen worden in de lichten en schaduwen; Tau Sept Ochre is een geelbruine kleur, maar lichter dan de verf die ik voor de basiskleur gebruikt had. Op de foto rechts is de romp wel gedrybrusht maar de koepel niet, zodat het verschil dat het drybrushen maakt goed te zien is. (Na het maken van de foto heb ik de koepel natuurlijk ook even gedaan.)

Rupsbanden

De rupsbanden zijn tot nu toe niet geschilderd, maar ze zijn wel de reden waarom ik de twee rompdelen los van elkaar gelaten heb: lijm je die namelijk op elkaar, dan kom je er amper of niet meer met een penseel bij en zul je veel moeite moeten doen om dan vaak nog ongeschilderd plastic te blijven zien op je model. Het is dan veel beter om na het schilderen nog wat te moeten lijmen en eventueel bijtippen met verf.

Rupsband geschilderdIk heb ik dit geval de rupsband in een metaalkleur geschilderd, Games Workshop Boltgun Metal om precies te zijn, omdat dit een tank voorstelt die in de Sahara gebruikt wordt, en als je hele dagen met een tank door zand rijdt heb je al heel snel hele mooie blankmetalen rupsbanden. Voor tanks in andere soorten terrein is een donkerbruine kleur een veel betere keuze: rupsbanden roesten bij het leven, maar omdat ze van hoge kwaliteit staal gemaakt zijn zit die roest nooit erg diep en is hij meestal behoorlijk donker van kleur. Je kunt ook middelbruin gebruiken als je weer wilt geven dat de rupsband vol met modder zit.

Rupsband met zand-washOok hier geldt weer dat alleen één kleur er speelgoedachtig uitziet. In dit geval heb ik dat opgelost door een wash van een lichte zandkleur (Parchment Yellow van Rackham) over de rupsband heen te doen, om voor te stellen dat hij vol met zand zit waar de tank doorheen gereden is; zie de foto rechts. Voor tanks buiten de woestijn is het meestal beter om de rupsband te drybrushen met een metaalkleur, want de roest die ik noemde blijft niet lang zitten op hoge delen van de rupsband die met het wegdek in aanraking komen.

Banden en andere details

De meeste tanks hebben rubber banden aan de wielen zitten, soms rubberen delen aan de rupsbanden, en eventueel ook andere details die een eigen kleur moeten hebben. Gaat het om een echte tank, dan zijn de instructies die bij modellen zitten vaak redelijk betrouwbaar, maar lang niet altijd; soms is de enige echte manier om erachter te komen wat je moet schilderen, te kijken naar foto’s van de echte tank in kwestie.

De banden schilder je gewoon zwart met een fijn penseeltje, in mijn geval Tamiya XF-1 Flat Black. Dit is niet zo’n heel leuk werkje omdat het vaak om nogal veel banden gaat en je op moet passen dat de verf niet komt waar hij niet thuishoort, dus neem er de tijd voor in plaats van het even snel proberen te doen. Rubberen delen van rupsbanden zijn vaak makkelijker omdat ze hoger liggen dan de rest, en dan kun je ze vaak in één keer schilderen met een groot penseel als je zorgt dat dat redelijk droog is: niet zo weinig verf als voor drybrushen, maar ook niet zoveel als voor normaal te schilderen.

Hieronder dan het volledige model, met geschilderde rubber banden en op het achterdek de sleepkabel, die ik ook GW Boltgun Metal geschilderd heb.

Klaar, linksvoor

Het enige dat dan nog rest, is het aanbrengen van eventuele markeringen en een matte vernislaag, maar dat zal ik hier niet behandelen.

Alle foto’s

1 gedachte op “Voertuigen schilderen

  1. Pingback: Figuren schilderen | Fantusian Dragons

Geef een antwoord